Geleneksel Tayland kumaşı, ikinci kısım
Bir önceki derste, tüm kumaş enine yayılan ve bir tane ekstra çözgüsü olan bir Tayland kumaşı geliştirmiştik. Gerçi iki çözgü levendli bir kumaş idi ve tek sayılı çözgüler ilk leventte çift sayılı çözgüler ikinci leventteydi. Dokumada bu gereklidir çünkü farklı örgüler dokuyan çözgü iplikleri çok farklı çözgü tüketimlerine sahiptirler. Böyle durumlarda, eğer tüm çözgüler aynı leventte ise dokuma esnasında çözgü tüketim farklılıkları birikmeye başlayacak ve dokuma yapamıyacaksınız. İlk çözgü levendindeki iplikler bezayağı örgü dokuyacak bu esnada ikinci çözgü levendindeki efekt iplikleri özellikle kumaşın arka yüzünde daha uzun atlamalarla dokuma oluşturacaklardır ve bunun sonucu olarak daha az iplik tüketeceklerdir.
Bu dersimizde
açıklayacağımız ikinci Tayland kumaşının üç
çözgüsü var: biri bezayağı örgüsü
için, ikincisi sarı renkli efekt çözgüsü
ve üçüncüsü de değişik renklerdeki
ekstra çözgülerdir. Birinci çözgü
birinci levende ve diğer iki çözgü, tüketimleri
çok farklı olmadığı için, ikinci çözgü
levendine birlikte sarılabilirler. 
Yukarı
resimdeki kumaş hafif dönmüş ve buruşuk durumdadır,
böylece bilirsiniz ki bu bir ArahWeave simülasyonu
değildir ; ) Aşağıdaki ayrıntılı görünüş kumaş
yapısını anlamakta size yardımcı olacaktır. Yukarıdaki
kırmızı dikdörtgen aşağıdaki büyütülmüş
alanı belirtmektedir.
Biz yine
ikinci çözgünün (sarı) raporunu temsil eden
basit bir desenle başlayacağız. Onu çizmenin en kolay yolu
ArahWeave' nin örgü düzenleyicisini
kullanmaktır. İlk önce armürü çizebilirsiniz
çünkü bu size çerçeve sayıları
üzerinde tam bir hakimiyet verecektir. Daha sonra taharı
çizerek bir örgü elde ediniz.
Daha sonra 14
çerçeve ve hayalinizle tahar çizerek deseni
genişletebilirsiniz.
Genellikle bu
tür kumaşlarda üç veya dört çözgü
ipliği benzer bir biçimde dokunur. Böylece çerçeve
sayısını arttırmadan daha büyük bir rapor elde
edebiliriz. Bu örnekte desenin bazı bölgelerinde çözgü
noktalarını üç ile diğer bölgelerinde dört
ile çarpmamız gerekir.
Örgü noktalarını
çoğaltmak için Örgü düzenle
(Edit weave) penceresinde
Değiştir > Ekle/sil çözgüler/atkılar' ı
(Change > Insert/delete
warp/wefts) seçin. Çoğaltma yönlerini (çözgü,
atkı) ve çoğaltma yapacağınız alanı seçmeniz
gerekiyor. Bunu örgü düzenleyicide ortanca fare
tuşuyla veya başlangıç noktasını ve seçim boyutunu
sayısal olarak girerek yapabilirsiniz. Magenta rengindeki iki çizgi
seçili alanı gösterir. Başlangıç noktasını
veya boyutu değiştirdikçe magenta çizgileri de
yerlerini değiştireceklerdir. Son olarak çoğaltma
faktörünü (Tekrarlar – Times) girin, program yeni
boyutu hesaplayacaktır.
Tamam' a
tıklayın, program çoğaltma noktaları sayısınca tüm
örgüyü yeniden boyutlandıracaktır. Bu penceredeki
İleri/Geri (Undo/Redo) ikonuna tıklarsanız geriye de
gidebilirsiniz.
Şimdi dört
kez çoğaltılması gereken diğer alanla devam edeceğiz.
Tamam' a
tıkladıktan sonra büyük temel örgüye bir adım
daha yakınsınız.
Desenin daha
sağında noktalarını dörtle çarpmamız gereken başka
bir uzun bölümümüz daha var. Tam değerler bir
sonraki resimde gözüküyor.
Şimdi desenin
tüm sarı çözgülü kısmına sahibiz.
Görüntüde belirtildiği gibi daha sonraki işlemde
desenin ilk kısmını 30 kez ve orta kısmını 7 kez tekrarlamamız
gerekiyor. Şimdilik bunu yapmayacağız çünkü bu
bölgelere üçüncü çözgü
ipliğini yerleştirmemiz gerekiyor. 
Çift
katlı örgüyü bezayağı örgü ile sarı
çözgü motifinden oluşturmak zorundayız. Çift
katlı örgü editörüne bir motif örgüsünü,
kaydetmeden ve herhangi bir çift katlı örgü hesabı
yapmadan, yerleştirmek için kestirme bir yol
kullanacağız.
Bir kez daha örgü editörünün
güçlü fonksiyonu Değiştir > Ekle/sil
çözgüler/atkılar' ı (Change
> Insert/delete warp/wefts) imdada gelir. Örgü
düzenleyicinin başlığında boyutu görebileceğiniz gibi
tüm örgüyü 1 ...den (from) başlayıp
boyutu (size) 882 olan kısma kadarı 2 ile çarpar. 
Değiştir
> Ekle/sil çözgüler/atkılar' ı (Change
> Insert/delete warp/wefts) penceresinde Tamam' a tıkladıktan
sonra Değiştir > Ayrıştımayı düzenle' yi (
Change > Edit decomposed) seçin.
Çözgü planını 2 girin çünkü bir
zemin bir de ekstra çözgümüz var. Örgü
iki temel örgüye ayrılır. Örgünün ilk
kısmının içeriğini silmemiz gerekiyor; örgüyü
fare ile seçin ve
ikonuna tıklayın. 
Daha sonra boş
kısma bezayağı örgüsünü yükleyin yada
çizin. Ayrıştırmayı düzenle
(Edit decomposed) penceresinde
küçük raporlu örgüler çizmek
kolaydır – bezayağı örgü için sadece iki
nokta çizin ve ortanca fare tuşuyla raporun en son noktasına
(fare pozisyonu 2,2 dir) tıklayın.
Program örgüyü
tüm alana genişletecektir – çalışmamızda 882x80 e
genişletir. Bir sonraki resim nihai örgüyü gösterir.
Ayrıştırma düzenleyici, normal örgü düzenleyicinin
üstünde gösterilir. Bu iki düzenleyici aynı
örgüyü iki farklı yolla gösterir: 
Bir sonraki
görüntü mevcut desenin kumaş simülasyonunu
gösterir. Şimdiye kadar bu kumaş bir önceki derste
açıklanan kumaştan çok farklı değildi. Ama şimdi
gerçek eğlence başlıyor. Oklar yerleştirmemiz gereken
üçüncü çözgülerin yerlerini
gösteriyor. Bu çok ustalık isteyen bir iştir çünkü
bu çözgüler tüm kumaş eninde değil sadece
belirli alanlarda olacaklardır. 
İplikleri yerleştirmeden önce birkaç ayrıntıya dikkat etmemiz gerekiyor: tarak raporu örgünün çözgü boyutuyla aynı olmalıdır. Onun için basit 2' li tarak raporu yerine 882(2) yazmalıyız ki bunun anlamı 882 tarak dişinden 2 şer çözgü geçiyor demektir. Böylece toplam raporun 1764 çözgüsü olur. Benzer durum çözgü raporunda da vardır: 1A1B nin 1 kez tekrarı yerine rapor 882(1A1B) olmalıdır. Bu iki değişimi bütün raporları (örgü, tarak, çözgü raporu) düzeltmek için yapmak zorundaydık. Böylece program biz iplikleri yerleştirirken herşeyi sabitleyebilir.
Sonra Çözgü
ve atkı raporlarını düzenle (Edit
warp and weft pattern) penceresinden bir çözgü
ipliğini (C harfli yeşil iplik) seçin. İplik yerleştirme
modunu kullanacağız. Bu mod seçili iplik için örgüde
boşluk oluşturur, tarak raporunu genişletir ve çözgü
raporuna ipliği yerleştirir. ArahWeave üç
işlemide bir defada yapmanıza imkan verir: Örgü
düzenleyicideki iplik raporu (çözgü veya atkı)
üzerine Shift + farenin sol tuşuyla tıklayın. 
Tıkladıktan
sonra iplik raporunda ilave bir yeşil iplik, örgü
editöründe bir boşluk ve 2 yerine 3 iplikli bir tarak dişi
elde edersiniz. 
Şimdi iplik
yerleştirme ile devam edelim: bu alanda 9 ilave ipliğe ihtiyacımız
var. 
Kumaş içinde
dört farklı alanda ekstra iplik kullanmalıyız. Herbir alan
için farklı bir iplik kullanın böylece alanları
birbirinden daha iyi ayırt edebileceksiniz. 
Yerleştirilen
tüm iplikler atkı efektinde (beyaz) olduğundan kumaş
simülasyonunda bu iplikleri görebilmek için örgüyü
dönüştürmeliyiz (siyah noktalar beyaza, beyaz
noktalar siyaha döner). 
Yukarıdaki simülasyon neyin nasıl gittiğini anlamanızda size yardımcı olacaktır. Eğer örgüyü dönüştürdüyseniz, şimdi ilk durumuna getirin (tekrar dönüştürün)
Şimdi
yerleştirmiş olduğumuz ekstra çözgüler için
örgü noktaları (bağlantı noktaları) çizmek
zorundayız.
Bazen renkli
modda örgü çizimi daha kolaydır. Bu moda geçmek
için Görünüm > İplik renkleri' ni
(View > Yarn colors)
tıklayın. Örgü editöründe sadece birkaç
nokta çizeceğiz, daha hızlı olduğu için işi
ayrıştırma düzenleyicide tamamlayacağız.
Ekstra
çözgünün örgü çizimini
aşağıdaki tarzda bitirmelisiniz: 
Şimdi örgü
düzenleme menüsünden Değiştir > Ayrıştırmayı
düzenle' yi (Change >
Edit decomposed) seçin. Yeni açılan pencerede
Çözgü planı
(Warp layout) tipini İplikler' e (Yarns)
getirin. Örgü her kullanılan iplik için 6
alana bölünecektir. Aynı renkteki tüm iplikler aynı
blokta gruplanacaktır. 
Örgü
tüm ekstra çözgü renkleri (onlar için
sadece 2 çerçeve kullanacağız) için eşit
olduğundan yeşil çözgünün örgüsünü
mavi çözgü alanına kopyalayabilirsiniz. Bir örgüyü
kopyalamak için kopyalamak istediğiniz seçili örgü
alanına sağ tuşla tıklayın. 
Onu ayrıca 12 iplikli mavi ekstra çözgülere de
kopyalayabilirsiniz. Uymayacaktır fakat elle düzeltme için
iyi bir başlangıç noktasına sahibiz. 
Şimdi mavi
alandaki örgüyü düzeltin ve onu kırmızı çözgü
alanına kopyalayın.
Bu sayfanın
yetkilileri kafanızın karışmasından korkuyorlar. Neredeyiz? Bunu
niçin yapıyoruz? Endişelenmeyin. Aşağıdaki resim şimdiki
desen aşamasını gösteriyor. Örgü çizimini
bitirdik. Şimdi ilk kısmı altı kez, orta kısmı yedi kez tekrar
etmemiz gerekiyor. 
Bu dersin tamamıyla Ekle/sil çözgüler/atkılar (Insert/delete warps/wefts) aracına dair olduğunu düşünebilirsiniz. Bu düşünceniz gerçekten çok uzak değil. Aslında böyle bir kumaşı daha kolay yapabilmek için bu aracı geliştirmemiz gerekiyordu.
Onun için
yine Değiştir > Ekle/sil çözgüler/atkılar'
ı (Change > Insert/delete
warp/wefts) seçin. Tekrar sayısı (Repeat) modunu
seçin Çözgü/atkı raporu (Warp/weft
pattern) ve Tarak' ı (Denting)
işaretleyin. Böylece hem çözgü raporu hem de
tarak raporu tekrarlanmış olacaktır. Tekrarlamak istediğiniz
alanı belirlemek için ya ...den (From) ve Boyut
(Size) alanına sayısal değerler girin yada alan seçmek için
fareyi sürükleyin. Tekrarlar (Times) alanına tekrar
sayısını girin. 6 tekrar kısmına sahip olmak istiyorsanız
Tekrarlar' a 5 girin çünkü program var olana
5 tekrar ekleyecektir. Böylece hepsi birlikte altı tekrar
olacaktır.
İşlemi orta
kısımda yineleyin. Burada 6 ilave tekrara ihtiyacınız
olacaktır.
Şimdi nihayet
birşeyler biçimleniyor. Aşağıdaki resim kumaşın şimdiki
aşamasını gösteriyor. Çoğaltma ile elde ettiğimiz
yeşil ve magenta ipliklerini orijinal kumaşın (bu dersin ilk
kısmına bakın) renkli iplik sırasına uygun olarak
değiştirmeliyiz.
İplikleri
fare ile çizerek tekrar renklendireceğiz. ArahWeave'
nin korumalı ipliklerinin burada büyük yardımı
olacaktır. Beyaz ve sarı iplikleri fare ile çift tıklayarak
(iplik renk harfinin üzerine çarpı atılacaktır)
korumalı yapın ve iplik çizim rengini (görüntüde
D harfi) mavi seçin. 
İmlecin
biçimi
bobine dönüşecektir. Şimdi fareyi yeşil iplikler üzerine
tıklayın, tutun ve sürükleyin. Beyaz ve sarı çözgü
iplikleri (telleri) korunacağı için onlar değişmeyecektir.
Fare ile kumaş simülasyonu üzerine, kumaşa herhangi bir
zarar vereceğinizi düşünmeden, serbestçe
çizebilirsiniz.
Daha sonra
başka bir iplik rengi seçin örneğin yeşil, onu kumaşa
çizin ve böyle devam edin.
Şimdi ikinci
tekrar kısmına gidin ve magenta ipliklerini değiştirin. 
Şimdi desenin
ilk kısmını tekrarlamak zorundayız...
...
Ekle/sil çözgüler/atkılar' ı (Insert/delete
warps/wefts) kullanarak. 
Desen hemen
hemen bitti. 
Fakat asıl
kumaşın ilave bir bükümü var. Büyük bir
filozofun dediği gibi “Şeytan ayrıntıda gizlidir”. Kumaş
kenarının fotoğrafı yakından incelenince sarı çözgünün
olmadığı alanlar gözlenir. Eğlence henüz bitmedi.
Fareyi bir kez
daha kullanacağız fakat bu kez gereksiz iplikleri çıkarmak
için. Örgü düzenleyicinin altında bulunan
çözgü iplik raporundaki ipliğin üzerine Shift
+ farenin sağ tuşuyla tıklayın. Bu işlem ipliği taraktan,
örgüden ve çözgü raporundan hep birlikte
kaldıracaktır. Desen karmaşıklığının bu aşamasında
herbirini tek tek düzeltmek oldukça zor olacaktı. 
Bazı sarı
iplikleri kaldırdıktan sonra örgünün sağ tarafı
böyle gözükecektir: 
Tam sağda armürün son şeklini de görebilirsiniz, sadece 18 çerçeve ve 80 atkı.
Bu kumaş
simülasyonunun %20' e küçültülmüş
halini gösterir. (Gerçek boyuttan 5 kez daha küçüktür)
Aşağıdaki
resim kumaş simülasyonun %80' e küçültülmüş
halini gösterir. 
Bu çalışmada tüm örgüyü göstermeye çalışmayacağız çünkü sıkıştırılmasına rağmen tekrar alanları çok büyüktür. Her neyse, yukarıda sadece dokuma için gerekli olan armür gösterilmiştir. Desenden üretime geçecek bilgilerden ikisi çözgü raporu ve tarak raporudur. Bu ikisini bir alıştırma olarak okuyucuya bırakıyoruz ;) Eğer sadece ArahWeave kullanarak yukarıdaki aşamaları tekrar ederseniz, onları programın uygun yerlerinde veya kumaş üretim verilerinin HTML çıktısı olarak ta bulabilirsiniz. Böyle bir örgüyü kaydetmek için en azından ArahWeave Personal Edition (Kişisel versiyon) a sahip olmanız gerekir. Demo versiyonu tüm bu işlemleri yapmanıza imkan verir fakat kumaşla ilgili tüm bilgileri kaydedemezsiniz. Çünkü demo versiyonunda kullanılan WIF formatı tarak raporunu desteklemez. Dokuma konusunda ciddi iseniz ArahWeave satın almanın tam zamanıdır.
Bu kumaş ilk olarak bir CAD kullanılmadan geliştirildi. Biz sadece onu ArahWeave' de nasıl elde edeceğinizi gösterdik. Bir kez daha, Tayland zekasına saygı göstermeliyiz!
Ve son olarak, kumaşı bize veren Thai Weaving Industry Association (Tayland Dokuma Endüstrisi Birliği) başkanı Bay Weera Schwaleemapron' a teşekür etmek isteriz. Böylece bu alıştırmayı bir seferde yapabildik.